Problemy globalne po 1945 roku

Pojęcie „problemy globalne” zostało upowszechnione w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku. Wiązało się to między innymi z działalnością instytutów naukowych, komisji, skupionych wokół znanych osobistości świata nauki i przede wszystkim sfery polityki. Efektem ich prac były rozmaite raporty, publikacje mające być nie tylko analizą i prognozą problemów stojących przed ludzkością, ale i również stanowiące apel do „sumienia świata” o konkretne działania.

Warto wymienić w tym miejscu publikowane od 1972 roku raporty Klubu Rzymskiego, oraz „raporty o stanie świata” Worldwatch Institute. Wiele wniosły również rozmaite konferencje światowe poświęcone poszczególnym problemom globalnym, jak chociażby konferencje w:

• Sztokholmie w 1972 roku;
• Rio de Janeiro w 1992,
• Johannesburgu,
• czy też tzw. „konferencje ludnościowe”  w Bukareszcie, Meksyku, Kairze.

Pojęcie problemów globalnych

Dziś problemy globalne są ważnym aspektem polityki międzynarodowej. Często ponadto wyróżnia się problemy globalne jako odrębny kierunek w politologii światowej. Sam termin „problemy globalne” (global problems- ang., globale Probleme- niem.)  brzmi w różnych językach bardzo podobnie. Podobieństwo to występuje tylko w nazwie bowiem w literaturze bardzo różnie definiuje się owe problemy i tworzy się różne ich katalogi. Dlatego koniecznym jest wprowadzenie cech, za pomocą których możliwym byłoby odróżnienie tego, co ma charakter problemu globalnego, od kwestii nie mającej takiego statusu.Analizując czynnik „globalności” problemów lub jej brak w oparciu o raporty przygotowywane dla Klubu Rzymskiego należy zwrócić uwagę na następujące kwestie odnośnie tych zjawisk:

• mają one wszechświatowy charakter, co oznacza, iż dotyczą całej społeczności międzynarodowej, są powszechne;
• są kwestiami bardzo złożonymi;
• wiążą się, a czasem są równoznaczne z zagrożeniami dla ludzkości;
• ich naturą jest długofalowość, co oznacza, że ich skutki, które dziś mogą mieć charakter zagrożeń potencjalnych, będą przybierać na sile i obejmować coraz większe obszary, zwiększając tym samym swój katastroficzny ładunek. Ponadto niemożliwym jest ich zlikwidowanie i przeciwdziałanie im w krótkim czasie.

Ponadto w literaturze podkreśla się również, że problemy globalne:

• dotyczą one całej ludzkości, wszystkich społeczeństw, ich charakter jest ponadregionalny i ponadpaństwowy. Są wiec to problemy o ogólnoświatowej skali;
• mają one zabarwienie krytycznych niebezpieczeństw, zagrażających przetrwaniu całej cywilizacji ziemskiej, co podkreśla ich znaczenie dla ludzkości. To problemy o olbrzymiej wadze;
• sposób ich rozwiązania wymaga konsolidacji wysiłków, współpracy prowadzonej przez wszystkie zainteresowane strony, całej społeczności międzynarodowej

Rodzaje problemów globalnych

Należy zaznaczyć, iż umiędzynarodowienie kwestii problemów globalnych nastąpiło pod koniec lat sześćdziesiątych XX wieku. W roku 1968 sekretarz generalny ONZ U´Thant przedstawił na specjalnej sesji Zgromadzenia Ogólnego raport zatytułowany „Człowiek i społeczeństwo„. Zawierał on wykaz zagrożeń dla cywilizacji ogólnoludzkiej i był jednocześnie wezwaniem do współpracy w celu zapobieżenia negatywnym skutkom tych problemów. Wśród niebezpieczeństw, zagrożeń globalnych wymienione zostały takie kwestie jak:

1. wyścig zbrojeń,
2. eksplozja demograficzna,
3. zagrożenie ekologiczne,
4. różnice w poziomie rozwoju.

Również powstały w 1968 roku Klub Rzymski przyczynił się do uświadomienia opinii światowej negatywnych skutków, jakie niosły ze sobą problemy globalne. Organizacja ta skupiającą zarówno naukowców jak i polityków postawiła sobie za cel uświadomienie ludzkości konieczności przeprowadzenia niecierpiących zwłoki zmian. Świat zdaniem twórców organizacji ma skończone wymiary, ludzkość z kolei rośnie w sensie liczbowym, a także pod względem konsumpcji i produkcji.

Niezależnie od tego jaką definicję przyjmiemy należy nadmienić, że wspólnym mianownikiem dla wszystkich problemów jest potrzeba zachowania istnienia ludzkości. To powoduje, iż nie można tych kwestii postrzegać i badać oddzielnie.

W ten sposób należy wyróżnić następujące cechy problemów globalnych:

• Ich naturą jest to, że dotyczą całej ludzkości.
• Nie podlegają rozróżnieniu kulturowemu, geograficznemu.
• W równym stopniu wpływają na ludzkie życie, ale i również są one efektem i skutkiem rozwoju naszej cywilizacji.
• To człowiek poprzez swoje działania wywołuje zjawiska w postaci problemów, które początkowo mogą mieć wymiar lokalny, potem regionalny, by w końcu osiągnąć zasięg globalny.
• Zjawiska te nie zawsze są trwałe w czasie, podlegają zmianom, są dynamiczne.

Toteż ważnym jest, by zaznaczyć, że katalog problemów globalnych ma charakter otwarty – może zawsze ulec rozszerzeniu, reinterpretacji czy też adaptacji do zmieniającej się cały czas rzeczywistości.